In therapie – Lena Bril

 

Subtitel: Een persoonlijke zoektocht naar houvast

 

Wat zegt onze tijd over wat mensen werkelijk bezighoudt? Een blik op populaire boeken, media en cijfers laat een samenleving zien die zoekt naar houvast, kracht en verbondenheid. Therapeutisering, de roep om weerbaarheid en een toenemend wij-zij denken blijken geen losse trends, maar reacties op een dieper ervaren gevoel van verwildering. “In therapie” van journalist en filosoof Lena Bril (1992), dochter van wijlen Martin Bril, zou je bijna als een casestudy kunnen zien bij “Desengaño” van Robert Lemm (zie mijn vorige blog). Ook zij vraagt zich af of mensen in het in rap tempo ontkerkelijkte Nederland wel zonder enige vorm van geloof of een ander ‘collectief verhaal’ kunnen, waarvoor ze elke dag hun bed uit willen komen. De seculiere samenleving heeft veel beloofd, maar weinig blijvende betekenis geboden. Zonder geloof ontbreekt een vaste basis. De moderne mens onderwerpt zich niet meer aan God, maar aan ‘het ideaal-ik’. De religie van deze tijd is ‘streven naar de perfecte versie van jezelf’ – een variant die nooit bestaan heeft en nooit vervolmaakt kan worden. Kern van deze ideologie is ‘zelfverwezenlijking’, dus ‘narcisme’. Lena Bril, zélf al tien jaar af en aan in behandeling bij een ggz-psycholoog en een psychiater, dompelde zich een jaar lang onder in de coaching- en therapiewereld, om er een vlot lopend, niet al te diepgravend en soms boterzacht verhaal over te schrijven. Ze schetst een precair beeld van een land in de mentale problemen dat daar met therapie weer uit hoopt te komen.

 

Metamorfose

Lena begint haar boek met de focus op het fenomeen ‘metamorfose’ naar aanleiding van een bezoek tijdens haar ‘Romereis’ aan een museum, waar ze ooit het meesterwerk ‘Apollo en Daphne’ van beeldhouwer Bernini zag. Het thema ‘metamorfose’ intrigeert mij ook, omdat ik vroeger in de kerk altijd hoorde dat je ‘bekeerd’ moet worden. Je kunt niet blijven zoals je bent. Daphne slaat in de mythe op de vlucht voor Apollo die haar wil overweldigen. “… Hulp van de goden volgde in de vorm van een metamorfose: haar lichaam veranderde in een laurierboom. Een transformatie, om de voortdurende aanval van Apollo te overleven…”. Lena wilde destijds juist dat de tijd stil stond, dat er níets veranderde: haar vader was ernstig ziek. Heel veel mensen die zich niet okay voelen, hebben er daarentegen álles voor over om de wissels om te zetten.

 

De cijfers

“… Nederland staat op plek vijf van de gelukkigste landen ter wereld; alleen Scandinavische landen doen het beter. Nederlandse kinderen zijn zelfs de allergelukkigste, met slechts 6,7 procent ongelukkige kinderen. Nederland is ook ongekend welvarend: slechts drie landen in Europa zijn rijker dan wij, en wereldwijd staat Nederland al jaren in de top tien…”. Hoe kan het dan dat wij er mentaal zo belabberd aan toe zijn? De statistieken zijn ronduit alarmerend. “… Als ik de getallen op een rijtje zet, duizelt het me. In 2023 hebben vier op de tien Nederlanders angst- of depressiegevoelens. Uiteindelijk krijgt bijna de helft van de Nederlanders (48 procent) in de loop van zijn leven één of meerdere psychische stoornissen. De mentale gezondheid lijkt te verslechteren. Het percentage volwassen Nederlanders (18-64 jaar) dat in een jaar met een psychische aandoening te maken heeft, is in de afgelopen jaren fors toegenomen. Was dat tussen 2007 en 2009 nog 1,9 miljoen Nederlanders, twaalf jaar later, in 2022 was dat 3,3 miljoen volwassenen…”. En over de ‘aanbodkant’: “… Momenteel staan er op de wachtlijst voor therapie in de ggz 90.000 namen. Tegelijk is het aantal therapeuten in de reguliere geestelijke gezondheidszorg de afgelopen jaren sterk toegenomen. In 2022 waren er 15.785 GZ-psychologen (9 procent meer dan in 2020), 4462 psychotherapeuten (7 procent meer) en ruim 2000 klinisch psychologen. Ook het aantal psychiaters – bevoegd om medicatie voor te schrijven – stijgt. In 2003 had Nederland maar 2412 psychiaters, vijftien jaar later waren dat er 3712, een toename van 54 procent…”. Ter vergelijking: Nederland telt zo’n 24.000 psychologen en psychiaters tegenover ruim 10.000 tandartsen, zo’n 6000 journalisten en 1,6 miljoen in de zorg werkende mensen. Buiten de ggz bestaat er nog een enorm alternatief therapielandschap. Bij de Kamer van Koophandel staan ruim 15.000 zich ‘therapeut’ noemende ondernemers ingeschreven, plus meer dan 105.000 ‘coaches’ (vrije beroepen). “… Dat zijn er 2,5 keer meer dan tien jaar geleden…”.

 

Raadselachtig

Vier jaar na haar eerste therapiesessie zit Lena opnieuw tegenover een psycholoog: 26 jaar en ‘opgebrand’. Omdat de diagnose ‘burn-out’ niet als officiële stoornis in de DSM is opgenomen, labelen de huisartsen deze vanwege de verzekering meestal als een ‘simpele’ depressieve stoornis of angststoornis, die makkelijk behandelbaar is. Mensen met zware psychische problematiek zijn hiervan de dupe. Zij moeten lang wachten op specialistische hulp die veel minder, en vaak helemaal niet, voorhanden is. Of je nu praattherapie, EMDR of een pilletje gebruikt, het blijkt allemaal weinig uit te maken. Een antidepressiva helpt vaak even goed als een placebo. Draait het allemaal om de relatie die je opbouwt met je therapeut? Gaat het om de aandacht die je krijgt? Is praten over je problemen met iemand die je serieus neemt genoeg? Het is eigenlijk allemaal nog een wetenschappelijk raadsel. De psychiatrie is ook maar een verhaal, aldus Jim van Os, de prominentste criticaster van het huidige ggz-systeem. De moeder van Van Os blijkt tot mijn verrassing een relatie te hebben gehad met psychiater en filosoof Jan Hendrik van den Berg, de man van de ‘metabletica-leer’ (haalde Van Os daar zijn inspiratie vandaan?). Intrigerend genoeg: Robert Lemm en Midas Dekker stellen in mijn vorige blog dat de mens in wezen NIET verandert, wijlen Jan Hendrik van den Berg beweerde juist dat de mens door de geschiedenis heen WEL muteert. Van Os deed onderzoek naar schizofrenie in Marokko, Engeland en Frankrijk. Het bleek dat ieder land weer anders naar deze stoornis keek. In India bestond de aandoening niet eens. Daar vond men dat iemand die zich schizofreen gedroeg in direct contact stond met de goden. Het kan verkeren. In Aziatische landen ervaren mensen depressies niet als een stemmingsprobleem, maar als een lichamelijke kwaal. Misschien kun je een psychiater of psycholoog dan ook het beste zien als een ‘heler’: “… In de oudste verhalen – van ‘Duizend en één nacht’ tot de ‘Ilias’ – speelt praten en gehoord worden een helende rol. De Babyloniërs en Assyriërs gebruikten biechten, exorcisme en mentale beïnvloeding zoals hypnose als vorm van psychotherapie…”. Rituelen geven hoop en richting: “… Therapie, zou je kunnen zeggen, is in essentie raadselachtig, mystiek, doordrenkt van onverklaarbaarheden. En therapie is, zolang mensen psychisch lijden, al onlosmakelijk verbonden met onze capaciteit tot geloven – in een god, of, zoals met het placebo-effect, in de wetenschap…”

 

Harde wetenschap

Psychologie en psychiatrie proberen zich vooral neer te zetten als een ‘harde wetenschap’ (zie Robert Lemm in mijn vorige blog over de vraag of de humaniora wel op de universiteit thuishoren). De psychiaters mochten het brein hebben, de psychologen ontfermden zich over het cognitieve. De psychologie moest zich met observeerbaar gedrag bezighouden, dus niet met gedachten, gevoelens of innerlijke belevingswerelden. Die zijn onmeetbaar en dus onwetenschappelijk. Ondanks de enorme technologische vooruitgang, miljarden aan investeringen in onderzoek en talloze fMRI-scans is er echter nooit een biologische oorsprong van mentale storingen gevonden. In Nederland ligt de focus vooral op hoe je omgaat met de gebeurtenissen in je leven. Op het veranderen van je houding ten opzichte van de dingen. Heel boeddhistisch en stoïcijns dus. Het had tot gevolg dat het managen van haar niet-helpende gedachten nog meer van Lena’s energie opslurpte dan haar werk.

 

Kijken door een ‘stoornisbril’

Ze heeft een onderhoud met Ramon, een life-en loopbaancoach die allerlei collega’s interviewt in zijn podcast, de ‘Podcoach’. Bijzonder populair zijn paardencoaching, burn-outcoaching en therapie met psychedelica. Broddelcoaches worden in de oprukkende coachingsindustrie door de markt vanzelf weggefilterd, volgens hem. Rode draad in zijn branche is dat veel mensen het contact tussen hoofd en hart kwijt zijn. Vandaar de eeuwige mantra ‘hoe het voelt’. Volgens de Canadese neurowetenschapper Lisa Feldman Barrett ervaren wij ‘ruwe sensaties’ die we vaak verkeerd labelen. Prettige en onprettige gevoelens wisselen elkaar af. Het gaat erom ons ‘lichaamsbudget’ op peil te houden. Wanneer ons ‘budget’ in het rood staat, bijvoorbeeld door honger, vermoeidheid of eenzaamheid, kunnen we het aanvullen door eens goed te slapen, gezonde voeding, beweging en fijne sociale contacten. Als we constant verkeerde etiketjes op onze sensaties plakken, belanden we in een eenzijdige interpretatie van de wereld. Wanneer we gevoelens en gedragingen door een ‘stoornisbril’ bekijken, gaat het idee over onszelf werken als een ‘selffulfilling prophecy’. Therapeuten helpen je daarentegen een ‘nieuw verhaal’ over jezelf te maken.

 

Omdenken

Lena gaat met een natuurcoach op pad. Het Japanse ‘bosbad’ blijkt wonderbaarlijk heilzaam: “… recentere onderzoeken laten zien dat zelfs een paar minuten in de natuur al helpt tegen stress, dat een wandeling in de natuur je concentratie bevordert en dat kijken naar de zee je cortisol doet verlagen…”. Martin Seligman, de schrijver van “Authentic Happiness” (2002) is de uitvinder van de ‘positieve psychologie’. Het streven naar plezierige emoties past natuurlijk helemaal in de ‘budget-theorie’ van hierboven. Seligmans optimistische boodschap sluit aan bij wat het christendom allang wist: zonde maakt ongelukkig. Het fenomeen NLP, ‘neurolinguïstisch programmeren’, borduurt taalkundig op het positivisme voort. Je kunt je gedachten en gedrag veranderen door andere ‘woorden’ te gebruiken. In plaats van in ‘problemen’ te denken, voor ‘uitdagingen’ te gaan. Omdenken. Herprogrammeren. Jezelf oppeppen. ‘Tsjakka!’. Het alomtegenwoordige en ongrijpbare fenomeen dat ‘burn-out’ heet, wordt volgens de gepensioneerde burn-out-professor Wilmar Schaufeli nog te veel als een individueel probleem benaderd. Een van de oorzaken is de toegenomen werkdruk, maar de werkgevers blijven buiten schot. Er is geen wet die hen verplicht de werkomstandigheden te veranderen. Aan werkstress kan ook door politieke keuzes paal en perk gesteld worden, bijvoorbeeld via een vierdaagse werkweek of gratis kinderopvang. Bovendien draait onze diensteneconomie om een eenzijdig mensentype: je kunt er alleen maar in meekomen als je de nodige ‘soft skills’ beheerst. De rest valt al gauw buiten de boot. Over de ‘uitbesteding’ van onze emotionele problemen: “… Kil is de gevoelstemperatuur in de ‘geoutsourcete’ wereld die Hochschild beschrijft – een transactionele maatschappij waarin de coach, tegen betaling, de plek heeft ingenomen van de vriend of buur…”. Daar is Lena het niet helemaal mee eens. Haar geliefde was maar wat opgelucht toen ze een professional vond die beter wist wat er met haar aan de hand was dan hij.

 

Rouwarbeid

“… Paardentherapie is populairder dan ooit: waren er in 2014 nog ruim tweehonderd paardencoaches en -therapeuten, in 2024 zijn dat er ruim twaalfhonderd…”. Lena zet haar vraagtekens bij de vergezochte interpretaties van paardengedrag, maar misschien is simpelweg het contact met het dier – en de oxytocine die daarbij vrijkomt – al voldoende, ongeacht de kwaliteit van de coach. Ze heeft een gesprek met rouwdeskundige Manu Keirse (zie ook “De Ongelooflijke Podcast 274” - 09.11.25) die stelt dat wij het rouwen zijn verleerd. “… Toen hij in de jaren vijftig opgroeide in Vlaanderen, werden de kerkklokken geluid als een dorpsgenoot was overleden. De familie sloot de gordijnen, zodat elke voorbijganger wist dat in de woonkamer een gestorven dorpeling lag. De begrafenisondernemer informeerde de bewoners van de straat, de hele buurt liep in de stoet achter de kist aan naar zijn laatste rustplaats. Rouwen deed je, kortom, samen…”. Met de ontkerkelijking en ontzuiling werden ook de meeste rouwrituelen opgedoekt. Vroeger stond men uitgebreid stil bij wat het verlies betekende voor de gemeenschap: “… rouwen kan ook het vertellen van verhalen zijn, herinneringen ophalen, samen voorstellen hoe het zou zijn geweest als de overledene er nog was geweest…”. Inmiddels geloven wij dat rouwen voornamelijk bestaat uit het in je eentje verwerken van negatieve emoties. Dat we onze rouwarbeid voor ons uitschuiven, en daar ooit veel last van gaan krijgen, lijkt Keirse dan ook geen ‘stoornis’, maar een logische reactie op een wereld waarin wij een dag na een uitvaart alweer moeten presteren. Mensen zijn symbolische wezens, hongerig naar betekenis, zeker in geval van rouw. Misschien helpt het dan ook je herinneringen en ervaringen te projecteren op een paard.

 

Turn On, Tune In, Drop Out

Lena maakt een ‘truffelretreat’ mee met een team psychonauten (ervaren psychedelicagebruikers) in een yurt in de bossen op de Utrechtse Heuvelrug. De deelnemers blijken bereid de oceaan over te vliegen om meer dan duizend euro voor een paddoceremonie te betalen. Mensen wier levens zijn gericht op geld en ambitie, maar bij het behalen van prestige en succes geen voldoening voelen. Ze willen ‘het leven ten volste leven’. Zichzelf ‘verkennen’ en ‘optimaliseren’. Misschien kunnen ze via een truffeltrip  ‘een alternatief pad voor zichzelf designen’: “… life is not a problem to be solved, but like music: something to explore…”. Al duizenden jaren gebruiken inheemse volkeren als de Azteken en de Maya’s paddo's om in contact te komen met hun goden en toegang te krijgen tot hogere kennis en spirituele werelden. Paddestoelen noemen ze ‘teonanácatl’: het ‘vlees van de goden’. De ervaring wordt gezien als heilig. Harvard-professor Timothy Leary werd in de jaren zestig het gezicht van de psychedelicarevolutie. Hij geloofde heilig in de therapeutische werking van lsd en psilocybine en werd bekend met de mantra’s ‘Turn On’ (open je geest, met onder andere psychedelica), ‘Tune In’ (vind je eigen waarheid), ‘Drop Out’ (stap uit de verwachtingen van de maatschappij en leef volgens je eigen waarden). Zie ook mijn blog over “De lessen van don Juan” van Carlos Castaneda. Anno nu vindt er een ware ‘psychedelicarenaissance’ plaats. Truffels en paddo’s zouden helpen bij anorexia, langdurige depressie, PTSS en angststoornissen, doordat bepaalde stofjes het aanleggen van nieuwe hersenverbindingen stimuleren. Daardoor worden hardnekkige gedachtepatronen doorbroken. Farmaceutische bedrijven proberen psychedelica inmiddels van hun mystieke imago af te helpen. Een spirituele ervaring brengt je dichter bij ‘het absolute’ of ‘het hogere’. Het verrijkt het menselijke bestaan. Ooit was er een religieuze wereld met voldoende gelegenheid om zo’n betekenisvolle praktijk te beleven: tijdens traditionele rituelen, zoals bidden, mediteren of religieuze dansen. Met de secularisatie heeft deze behoefte zich verplaatst naar moderne rituelen als ijsbaden, langeafstandsrennen, drugsgebruik op festivals, een psychedelicaceremonie. Lena heeft het over ‘vallen in een diepte zonder taal’.  Over ‘een symbiotische, bijna baarmoederlijke staat van zijn’, waarin ze gewoon ‘gelukkig’ is. Over ‘een diep contact met een soort primaire, pure versie van mezelf’. Ze zegt dat ze zich nog nooit zo verbonden heeft gevoeld met de natuur. Filosoof Isolde Charim vertelt in haar boek “Narcisme” dat het voor het eerst in de geschiedenis niet meer gaat om een ‘gedeeld’ ideaal, maar om het creëren van een eigen, uniek, authentiek verhaal. Het gaat om de mate waarin je in de ogen van de samenleving succesvol bent. Dat je ‘gezien wordt’. Dat je ‘bijzonder’ bent. Je hebt het applaus van anderen nodig om te weten dat je ‘succesvol’ bent. Ze heeft het over de ‘antisociale socialiteit’: “… Het narcisme heeft ons dus in een opmerkelijke paradox gemanoeuvreerd: we zijn gedwongen steeds meer met onszelf bezig te zijn, maar zijn ook volledig afhankelijk van de mening van het publiek…”.

 

Familieopstellingen

Mentale problemen zijn bijna altijd relationeel. Dat brengt Lena bij een sessie van Els van Steijn (die helemaal verkeerd uitpakt). Van Steijn werkt met ‘familieopstellingen’. Ze schreef de gigantische bestseller “De Fontein”. Het draait allemaal om ‘je plek’ in het ‘familiesysteem’. Om de ‘familierelaties’ en de ‘intuïtieve ideeën over verschillende rollen in de familie’. In een familiesysteem heerst volgens Steijn een bijna ‘religieuze’ dan wel ‘radioaktieve’ familieziel. Een onzichtbare kracht: het ‘familiegeweten’. Sta je op de verkeerde plek in het familiesysteem dan voel je je leeg. Het is de kunst je eigen, unieke positie in te nemen. Er is geen wetenschappelijke basis voor de methode van familieopstellingen. Maar het werkt wel. Er hangt een zweem van magie omheen. Zie Carlos Castaneda die in "De lessen van don Juan" tijdens zijn eerste sessie met zijn leermeester de hele nacht over de vloer van een veranda kruipt om zijn goede 'sitio' te vinden. Wij zijn kuddedieren. Heeft een en ander te maken met ‘uitzoomen’, met ‘het grote geheel zien’? Het rollenspel voert tot een ‘doorleefde ervaring’. Sommige dingen zijn moeilijk te plaatsen: zoals dat deelnemers aangeven de emoties te voelen van degene die ze representeren. Iemand vertelt dat in haar de exacte woorden opborrelden van een moeder die ze speelde, wat ze onmogelijk kon weten. Wat is de rol van non-verbale communicatie? Lena doet het allemaal denken aan het theater in de Griekse Oudheid. “… De familieopstelling, zou je kunnen zeggen, bestaat in die vorm al millennia: de tragedie. Zoals de Grieken familiedrama’s opvoerden om bij het publiek een emotionele reiniging teweeg te brengen (de zogeheten ‘catharsis’), zo stelt Van Steijn dat zowel de deelnemers als de toeschouwers ‘gezuiverd’ zullen worden. Familieopstellingen zijn misschien wel theater in een nieuw jasje, een ritueel dat gebruikmaakt van verhalen en rolpatronen, bedoeld om gezamenlijk emoties te ervaren. Het is participerend theater – maar dan niet met de belofte om collectief gevoelens te verwerken, maar als oplossing voor burn-outs, verslavingen en andere individuele psychische problemen…”.

 

Gevangen in een te strak korset

Lena komt in een vrouwencirkel van ADHD’ers terecht. Sinds psychiater en hoogleraar Sandra Kooij ADHD als een ‘breinafwijking’ classificeerde, is de diagnose onder vrouwen in bijna twintig jaar verzesvoudigd. Samen met Jacqueline van de Sande schreef ze het boek “Bloedirritant! De onzichtbare strijd van vrouwen met ADHD”. Ondertussen zwelt de kritiek op het label aan. Hoogleraar orthopedagogiek Lara Batsra schrok zich te pletter toen ze in 2005 als psycholoog op een afdeling kinderpsychiatrie begon te werken. Ze trof geen ‘diep gestoorde’ maar ‘vrij normale’ kinderen aan. “… Ze stelde kritische vragen aan haar begeleidende psychiaters: waarom zijn deze kinderen hier? Hebben zij eigenlijk wel psychiatrische stoornissen, of ligt het probleem thuis of op school? Dat soort vragen, zo bleek, waren niet gewenst in de ggz-instelling…”. Er heerste een enorme hiërarchie. Kinderen zijn inderdaad soms een beetje apart of druk, maar volgens haar ligt dat meestal aan ‘een mismatch tussen persoon en omgeving’. Armoede blijkt de beste voorspeller voor een ADHD-diagnose. Het maakt nogal wat uit of een beweeglijk kind in een krap, gehorig appartementje waar je je kont niet kunt keren aan een drukke snelweg opgroeit, of op een woonboerderij aan de rand van het bos. De hardnekkige ‘breinmythe’ blijft in stand omdat het biomedische model de ggz status en een machtspositie verschaft. Alleen de psychiatrie kan de patiënten helpen. Hele disciplines hebben er hun carrière en reputatie op gebouwd. En dan is daar nog Big Pharma: de ADHD-industrie draait een omzet van zo’n 14,3 miljard dollar met een geschatte groei van 3,7 procent in 2030. De ADHD-diagnose lijkt een niet-bestaand concept voor zelfs hele timide vrouwen. Het levert een excuus voor het niet kunnen voldoen aan de hoge eisen die de samenleving oplegt. Iedereen moet zelfredzaam zijn en voortdurend presteren. Vrouwen zitten nog steeds gevangen in een strak korset: “… Er is een groep vrouwen die het al jaren bovenmatig zwaar heeft met de eisen die de samenleving stelt: verzorgende moeder zijn, de planning regelen, functioneren in een kantoortuin, de warme ouder op het schoolplein zijn…”. Even verder: “… Lukt dat niet, dan is dat binnen deze ideologie je eigen schuld. En omdat falen niet langer een optie is, omarmen mensen de enige uitweg waarbij zij niet al te veel gezichtsverlies lijden: een stoornis, een ziekte, een oorzaak ‘buiten zichzelf’…”.  Dat wordt ook nog eens verkocht als een ‘vorm van emancipatie’. In feite is de maatschappelijke norm, hoe we ons horen te gedragen, enorm ‘versmald’. In de jaren vijftig gingen vrouwen tenminste nog de straat op voor hun rechten (zie “De omwenteling” van Suzanna Jansen). “… Wat de actiegroep van vroeger was, is de patiëntenvereniging van nu…”.

 

Verdragen

Lena heeft het over systeemtherapeut Flip Jan van Oenen en zijn boek “Verdragen”, die af wil van de mythe dat ‘hulp helpt’ en het idee dat je je levensproblemen niet zonder begeleiding aankunt. Zelf begint ze zich ook af te vragen of het de coach is waardoor mensen veranderen. Wat beklijft er van de opgedane levenslessen? Heelt de tijd niet alle wonden? De huidige mentale problematiek blijft volledig in het persoonlijke hangen. Terwijl er toch duidelijk verbindingen zijn aan te wijzen richting grote maatschappelijke oorzaken. Het systeem brandt de mensen op, maar geen woord over werkdruk, over de krapte op de woningmarkt, over de hoge kosten van de kinderopvang, over de flexibilisering van arbeid. De ideologie waardoor we geloven dat iedereen de beste versie van zichzelf moet worden (wat volgens Robert Lemm heel begrijpelijk is als je niet gelooft in een hiernamaals, zie mijn vorige blog), is een recept voor nóg meer stress. “… In het jaar dat ik onderzoek deed naar therapie, ben ik steeds meer gaan twijfelen: hoe kan ik wetenschappelijke kennis over de menselijke psyche op waarde schatten, als onderzoekers niet volledig transparant zijn over hun motieven, en hun ‘ontdekkingen’ ten onrechte als wiskundige feiten presenteren?…”. Journalist Julia Hotz laat in haar “The Connection Cure” dat er zeker wel een alternatief is. Mensen over de hele wereld laten zien dat ze opknappen door aansluiting te vinden bij een groep: een visclub, een leeskring, een zwemvereniging. Een rol die vroeger vervuld werd door de geloofsgemeenschap: “… is de huidige therapie- en coachingzucht niet gewoon een spirituele behoefte verpakt in een wetenschappelijk, oplossingsgericht jasje?...”. De therapeut vervangt gedeeltelijk de rol van de priester in een geseculariseerde wereld: “… Het is een gekmakende situatie: het individu, gevangen in het ik, naarstig op zoek naar manieren om binnen de ideologie van het individualisme toch aansluiting te vinden bij een gedeeld verhaal…”. En dan beweert iemand als René Girard ook nog dat iets als een ‘authentic zelf’ helemaal niet bestaat (zie mijn blog over “De zondebok”).

 

Wat doen we onszelf aan?

Wat Lena leerde: alternatieve therapieën werken net zo goed als reguliere zorg, mits je er maar in gelooft. Geen psychische pijn is hetzelfde en vraagt daarom persoonlijke aandacht en maatwerk. Wat bij jou werkt, werkt bij een ander niet. Psychologische problemen ontstaan nooit in een vacuüm, maar houden verband met de sociale omgeving. Derhalve zou de hele omgeving meegenomen moeten worden in het helingsproces. Er bestaat onder de noemer 'contextuele therapie' allang een school die daar mee bezig is, maar dat is Lena Bril blijkbaar ontgaan - zie mijn blog over "De liefdesladder" van Else-Marie van den Eerenbeemt. Verder valt er ook nog een slag te maken qua preventie. De druk dat alles beter, sneller en cum laude moet, leggen we vooral onszelf en elkaar op. Wat doe je jezelf aan? Een sluitend antwoord betreffende prangende levensvragen en een allesomvattende therapie bestaat niet. Lena ervoer geen metamorfose. Wat er wél gebeurde: “… een stroom gedachten viel weg, het probleem waar mijn hersenen zich jarenlang in vast hadden gebeten, wat er mís was met mij – verdampte…”.

 

Uitgave: Prometheus – 2025, 264 blz., ISBN 978 904 465 611 4, € 22,99

Rechtstreeks bestellen bij bol: klik hier