Niet alleen Willem Ouweneel, zie mijn vorige blog, ook de Zwitsers-Italiaanse politicoloog, essayist en romanschrijver Giuliano da Empoli (1973) schreef afgelopen jaar een, in zijn geval alarmerend, boek over de veranderende wereld. Zijn beschouwingen gaan over ‘macht’ en ‘machtshonger’. Oorlog is weer in de mode. Een nieuwe orde is bezig de plek van de oude orde over te nemen. Laten de huidige autocraten zich het stokje afpakken door de tech tycoons? De wolven zijn volgens de Germaanse mythologie de geïncarneerde demonen die loskomen als de oude goden sterven en de wereld vergaat (zie: “Ragnarök” van A.S. Byatt). Zullen ze het volk verslinden? Gaat ‘het recht van de sterkste’ het winnen van de ‘beschaving’? Eerder besprak ik van Da Empoli “De Kremlinfluisteraar”.
Brutale vlerken
Giuliano da Empoli trekt de vergelijking tussen onze huidige situatie en de verovering van het Aztekenrijk door Hernán Cortés. De Azteken wisten niet wat voor houding ze moesten aannemen tegenover de onverwachte bezoekers op hun ‘drijvende steden’ – een paar honderd brutale vlerken die ze makkelijk te lijf hadden kunnen gaan. Waren het aliëns? Waren ze begiftigd met bovennatuurlijke krachten? Zelfs de scherpste pijlen ketsten af op hun volledig met metaal bedekte lichamen. Ze bereden enorme beesten die op herten leken en hen blindelings gehoorzaamden. Ze waren meester van het vuur. Hun bulderende blaasroer kon iedereen doden. Was hun leider soms de verstoten godheid, de gevederde slang Quetzalcoatl, die terugkeerde naar zijn contreien? Dus aarzelden ze en deden niets. Zoals politici heden ten dage ook niets doen en gelaten toekijken hoe internet, sociale media en AI de wereld overnemen (zie: Jonathan Haidt in “Generatie Angsstoornis”).
Gekkenhuis
Met de nodige humor vertelt Da Empoli over zijn aanwezigheid bij de jaarlijkse Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (september 2024) in het veel te krappe hoofdkwartier in New York, volgepropt met zevenentachtig staatshoofden en achtentwintig regeringsleiders. In hun kielzog de ministers, ambassadeurs en kopstukken van internationale organisaties, de Europese Unie en de NAVO. Plus al hun adviseurs en bodyguards. Ze hollen door de gangen. Verdringen elkaar in de liften. Banen zich een weg langs microfoons en camera’s in stampvolle zalen. Om de gewone sterveling ‘klein’ te houden waren in het oude Egypte de treden die leidden tot de voeten van de farao juist hoger en groter dan nodig. “… In Berlijn bestond de rijkskanselarij die Albert Speer voor Hitler bouwde hoofdzakelijk uit een oneindige gang van honderdvijftig meter lang waar bezoekers doorheen moesten alvorens de kolossale werkkamer met de bloedrode wanden te bereiken waar de Führer op hen wachtte…”. Over een lijfwacht van de Iraanse president die zich geposteerd heeft voor de deur van een kleine zaal waar zijn baas een bespreking heeft met de Franse president: “… Een lid van het beveiligingsteam van het Élysée loopt naar hem toe: ‘Meneer, u mag daar niet zo blijven staan.’ De Iraniër geeft geen krimp. De Fransman dringt aan: ‘Meneer, ik zie dat u een wapen draagt, dat is ontoelaatbaar. U bevindt zich hier op Frans grondgebied.’ De Iraniër kijkt hem strak aan: ‘Mijn president is daarbinnen.’ ‘Wel, de mijne ook en ik garandeer u dat hij geen enkel risico loopt.’ De Iraniër is bereid een paar centimeter opzij te gaan…”. Meteen spreekt iemand van de Amerikaanse geheime dienst hem aan en begint de poppenkast opnieuw. “… Wel, dan begin je te snappen waarom de Verenigde Naties niet kunnen functioneren. Maar misschien ook waarom we niet zonder kunnen…”.
Mannetjes
Iedere afvaardiging vindt zichzelf het middelpunt van de wereld. Het testosteron klotst tegen de plinten, want alleen maar mannen. En niet zomaar mannen (als politiek inderdaad 'de voortzetting is van oorlog met andere middelen'), maar ‘mannetjés’. Agressievelingen voor wie alleen de strijd het leven zin geeft. De ‘wilsmensen’ van Plato – zie Andreas Kinneging in “De onzichtbare Maat”. Meer dan eens leidt een en ander tot fysieke confrontaties. Da Empoli beschrijft hoe Macron en Boric (de Chileense president, dat ‘kleine everzwijn’) tegen elkaar op botsen. “… Beide delegaties vinden dat de ander opzij moet. Geen van die mannen laat ooit iemand anders voor. Ze zijn allemaal gewend aan straten die voor verkeer zijn afgesloten, aan rode lopers en erehagen, aan politiekordons die elke mogelijke verstoring op afstand houden. Verrassing, stemverheffing, oplopende spanning, lijven die elkaar beetpakken en elkaar opzij beginnen te duwen…”. Dan herkennen de presidenten elkaar en vallen elkaar om de hals. Het conflict is tijdelijk bezworen en iedereen gaat zijns weegs.
De categorieën ‘West Wing’, ‘House of Cards’ en ‘Veep’
Da Empoli en zijn collega-journalisten delen de politieke gebeurtenissen in aan de hand van de tv-series ‘The West Wing’ (doorgaans tien procent), ‘House of Cards’ (doorgaans twintig procent) en de rest ‘Veep’. De categorie ‘West Wing’ zou je kunnen omschrijven als ‘heroïsch’: de politiek als een eerlijke en dappere wedstrijd tussen doorgaans bekwame en goedbedoelende personen. De categorie ‘House of Cards’ is al wat somberder: de politiek als een jungle à la Hobbes waarin niemand onschuldig is en iedereen tracht te overleven. Zie de serie vol machiavellistische, briljante, gewetenloze personages die zich volop laten gaan in een loeispannend leven vol intriges en vuile streken. De categorie ‘Veep’, zie ook ‘The Thick of It’, schilderen het politieke leven af zoals het volgens Da Emmpoli écht is: “… een voortdurende foutenkomedie waarin personages, die bijna altijd ongeschikt zijn voor de rol die ze moeten spelen, overal heelhuids van af proberen te komen door zich uit steevast onverwachte, vaak absurde, soms bespottelijke situaties te redden…”. Daar komt het knettergekke feit nog bij dat de Australische president Malcolm Turnbull zonder het te beseffen in de aanloop van de verkiezingen van 2016 op de proppen kwam met de meest nietszeggende slogan van het hoofdpersonage in seizoen 4 van ‘Veep’: ‘Continuïteit mét Verandering’.
Zondebok
De Algemene Vergadering is de laatste plek waar mensen die het niet gewend zijn elkaar te spreken, dat toch kunnen doen, aldus Da Empoli. Hij heeft het over de spoken die rondwaren in het VN-hoofdkwartier: Benjamin Netanyahu, Vladimir Poetin en zijn spindoctor Vladislav Soerkov. En over de mensen die wél naar het middelpunt van de reactor zijn afgereisd: de Russische buitenlandminister Lavrov, Zelensky, Macron en president Pezshkian van Iran. De actualiteit heeft alles wat Da Eampoli erover vertelt allang weer ingehaald. Wat voornoemde heren echter allemaal delen is een pertinente kijk op de zaak. Ze wikken en wegen nooit. Tijd om na te reflecteren of na te denken is politici dan ook niet vergund. Da Empoli voorspellend: “… Als de chaos een zeker niveau overstijgt, is de orde alleen nog te herstellen door een zondebok te vinden. En de leider, wie het ook is, is altijd een zondebok in spe. Tolstoj vergelijkt hem met ‘een ram die is vetgemest voor de slacht’. Vetgemest door triomfen, de volgzaamheid van zijn onderdanen, door de macht en de fortuin, om dan plotseling te worden geveld door dezelfde krachten die hem hebben verheven. Ik zou willen dat Zelensky dat lot kan ontlopen. Maar de wetten van de politiek dulden maar heel weinig uitzonderingen…”.
Pijn
Da Empoli: “… In het politieke bedrijf is niet alleen de val pijnlijk; in werkelijkheid lijd je de hele tijd pijn. Je moet erop gebouwd zijn. Zoals die vissen in de diepzee die eraan gewend zijn te overleven onder de druk van duizenden tonnen zeewater…”. Even verder: “… Feit is, wat populisten ook zeggen, dat politiek een vak is en wel een van de moeilijkste. Een activiteit die je onafgebroken blootstelt aan het risico jezelf belachelijk te maken, voor een imbeciel te worden gehouden – vooral als je dat juist niet bent…”. Hij vertelt hoe in de grote zaal van de Algemene Vergadering nooit meer dan vijftien mensen zitten te luisteren naar degene die de Vergadering toespreekt: “… Alle anderen zijn aan het bellen, bezig met hun laptop, met elkaar in gesprek, vragen zich af of het vanavond sushi wordt of toch maar weer een steakhouse…”. Hij gaat met een delegatie mee naar president Biden die zijn hoofdkwartier in een soort tent in een extreem beveiligde hotelkamer heeft: “… het midden is leeg. Een rare indruk maakt dat. In het hart van het tafereel bevindt zich alleen een vermoeide opa die maar van geen stoppen wil weten…”. Terwijl de wereld in vuur en vlam staat: “… is het eindresultaat van zijn internationale beleid één rokende puinhoop…”.
Ten oorlog
Boze tongen beweren dat Netanyahu zijn reis naar New York, waar aangedrongen wordt op een tijdelijk staakt-het-vuren, alleen maar heeft ondernomen om de waakzaamheid van Nasrallah te verslappen. Een uur nadat hij de Algemene Vergadering toespreekt wordt Beiroet gebombardeerd: “… In de nieuwe wereld zijn de VN nog slechts een lokvogel die wordt ingezet om vijanden te treffen wanneer ze er het minst bedacht op zijn…”. In de afgelopen vijf jaar zijn de militaire uitgaven wereldwijd met een derde toegenomen. Het aantal kernkoppen groeit weer: “… China bouwt honderden raketsilo’s in de woestijnen in het noorden van het land, Noord-Koreaanse kernraketten vormen een directe bedreiging van steden aan de Amerikaanse westkust, Iran is dichter bij een atoombom dan ooit, terwijl de Russische nucleaire dreiging instrumenteel kan zijn voor de uitkomst van de oorlog met Oekraïne…”. Een oorlogszuchtig elan overspoelt de aarde en niet alleen binnen autoritaire regimes: “… Zelfs in Europa, ons eigen zoete Europa, wordt iedereen die oproept tot diplomatieke inspanningen onthaald op hoongelach, waarna die stumperds in de vuilnisbak van de geschiedenis belanden om daar politieke leiders gezelschap te houden die gisteren nog werden bewonderd - de Merkels, de Prodi’s – en vandaag worden beschuldigd van naïviteit of, erger, van lafheid ten opzichte van de onverbiddelijke hardheid van de wereld…”. Zie Brussel.
Kosten en baten
“… Oorlog is in eerste instantie drift, chaos, verwoesting…”. Zie ‘De slag bij Anghiari’ van Leonardo da Vinci: de rauwe botsing tussen mannen zonder God of gebod die doen denken aan een bende uitgehongerde beesten. Oorlog breekt uit als aanvallen goedkoper is dan verdedigen. Als offensieve technologieën goedkoper zijn dan defensieve technologieën. De aanslag op de Twin Towers heeft nog geen miljoen dollar gekost. Een Amerikaans vliegdekschip van tien miljard dollar kan naar de gallemiezen worden geschoten door twee of drie Chinese hypersonische raketten van vijftien miljoen. Om een vanuit Zuid-Libanon gelanceerde drone van tweehonderd dollar neer te halen, moet Israël een Patriotraket van drie miljoen dollar afvuren. Cyberaanvallen kosten zo ongeveer helemaal niets en kunnen een heel land lamleggen. “… Dezer dagen is aanvallen goedkoper dan verdedigen. Véél goedkoper…”. In de toekomst zal één persoon de hele wereld de oorlog kunnen verklaren en die nog winnen ook. Een DNA-synthesizer om nieuwe, dodelijke ziekteverwekkers te bouwen kost momenteel twintigduizend dollar: net zoveel als een tweedehandsauto. Artificiële intelligentie kan moedwillig worden gebruikt om chemische, biologische, radiologische en nucleaire wapens te vervaardigen. De huidige wetgever kan OpenAI niet tegenhouden om dit product op de markt te brengen. Da Empoli is ongemeen somber: “… Vooralsnog lijken onze democratieën solide. Maar niemand twijfelt eraan dat het ergste nog moet komen. De nieuwe Amerikaanse president loopt voorop in een kakelbonte carnavalstoet van ongeremde autocraten, techmagnaten, reactionairen en complotdenkers die popelen om de confrontatie aan te gaan. Een tijdperk in het teken van grenzeloos geweld breekt voor onze ogen aan…” en de verdedigers van de vrijheid lijken buitengewoon slecht voorbereid op de opgave die hun wacht.
Toekomstcultus
Iemand die regelrecht uit de teksten van Machiavelli, auteur van “De vorst”, het handboek voor de usurpator, lijkt te zijn ontsnapt is de grote, vriendelijke, aaibare Saoedische kroonprins, premier Mohammed bin Salman. Da Empoli is erbij als hij twaalf CEO’ s van grote ondernemingen ontvangt in een zaaltje van het Ritz-Carlton in Riyad, waar sinds 2017 jaarlijks het ‘Davos van de woestijn’ wordt gehouden. De voornaamste religie van Saoedi-Arabië is de toekomstcultus: “… Zijn fonkelnieuwe stad Neom van honderdzeventig kilometer lang en tweehonderd meter breed moet negen miljoen inwoners gaan tellen die geen grammetje CO₂ zullen uitstoten, het skioord dat de Olympische Spelen zal verwelkomen, de achthoekige drijvende haven die drieëndertig keer het oppervlak van New York beslaat, de Wereldtentoonstelling van Riyad, zijn nieuwe luchthaven en nieuwe luchtvaartmaatschappij, megalomane projecten rond waterstof, robots en natuurlijk artificiële intelligentie. Alles gebeurt hier, en wel op instigatie van deze o zo zachtmoedige prins…”. In datzelfde jaar 2017 organiseerde Mohammed bin Salman in het Ritz-Carlton een besloten receptie voor driehonderdvijftig van de rijkste en machtigste mensen (prinsen, bestuurders, miljardairs) van het koninkrijk. Ze moesten hun telefoons, portefeuilles en identiteitsdocumenten inleveren bij de koninklijke garde. Vervolgens hoorden ze dat ze voor onbepaalde tijd 'gasten' van de kroonprins waren. De volgende ochtend kregen ze van hoffelijke bediendes een pakket met twaalf witte T-shirts, twaalf witte onderbroeken, twaalf paar witte sokken, drie djellaba’s en drie pyama’s. Het verblijf beloofde een tijdje te duren. Vanaf dat moment werden de 'gasten' drie maanden lang onderworpen aan de hardhandige ondervragingstechnieken van oudgedienden uit de oorlogen in Irak, waarbij ze allerlei corruptiefeiten kregen voorgehouden met het bevel hun schulden te vereffenen, uiteraard op de door de kroonprins gestelde voorwaarden. Eén persoon overleed in de loop van een wat al te stevige sessie. De baas van de Nationale Garde werd gedwongen een cheque van een miljard dollar te tekenen. De gewaterboarde prins Walid zou zes miljard dollar lichter zijn gemaakt. Anderen, zoals de koninklijke prins Turki bin Abdallah, zitten nog steeds gevangen. Al met al is er honderd miljard dollar teruggehaald om de faraonische projecten van de jonge kroonprins te bekostigen. Degene die een risico voor zijn heerschappij vormden, liet hij onthoofden. Angst is in de harten gekropen van mannen die tot de meest verwende van de hele planeet horen.
Onbesuisde actie
De eerste les van Machivalli is: krachtdadig optreden. “… Het toppunt van macht valt niet zozeer samen met actie maar met onbesuisde actie, het enige waarmee je het schokeffect bereikt waarop de macht van de heerser is gestoeld…”. Saoedi-Arabië is bevrijd uit de greep van het religieus fundamentalisme. Met één sabelhouw heeft Mohammed bin Salman de gerontocratie die de natie bestuurde, onderuitgehaald. Het laatste wat de Libanese premier Saad Hariri verwachtte toen hij in 2017 landde in Riyad was dat hij gevangen werd genomen. Het laatste wat Jamal Khasnoggi, columnist voor ‘The Washington Post’, verwachtte toen hij in het Saoedische consulaat in Italië zijn paspoort ging vernieuwen, was dat hij in de kelder in stukken zou worden gezaagd. Het laatste wat Jeff Bezos, de baas van Amazon, verwachtte toen hij een sympathieke sms van de Saoedische kroonprins ontving, was dat zijn telefoon werd gehackt waardoor er pijnlijke bijzonderheden inzake zijn privéleven op straat kwamen te liggen.
Een ‘Borgiaans wonder’
Nog een ‘coole dictator’: de hippe president van El Salvador, Nayib Bukele, die zich daar Miss Universe laat kleden als een personage uit ‘Star Wars’. Een ‘filosoof-koning’ die het meest gewelddadige land ter wereld (het moordcijfer lag zelfs drie keer hoger dan op ‘failed state’ Haïti) tot het veiligste land van het westelijk halfrond wist te maken. Eenvoudig door het handboek voor strafrecht te vervangen door het handboek voor tatoeages, en alle getatoeëerde personen te arresteren. Bendeleden zijn herkenbaar aan de merktekens op hun huid. Het resultaat: tachtigduizend gedetineerden. Vervolgens maakte Bukele onvoorstelbare video’s van kaalgeschoren gangsters in onderbroek die met duizenden tegelijk knielen of in het gelid hardlopen op het ritme van fluitsignalen. Filmpjes die het midden houden tussen gayporno en ‘The Hunger Games’ en viraal gingen op sociale media.
‘Hahaha, I’m back!’
En dan hebben we nog Donald Trump, waarmee volgens Bukele ‘een splitsing van de beschaving is begonnen’. Trump beloofde wat te gaan doen aan ‘de gasten die tijdens winkelplunderingen naar buiten komen met airco’s en ijskasten op hun rug, terwijl de politie alleen maar mag toekijken’ in Pennsylviana: ‘zoiets waanzinnigs heb je nog nooit gezien’. Hij wilde de kettingzaag door de Amerikaanse overheidsbestedingen halen, wat Elon Musk mocht opknappen. Het ging er allemaal in als koek. En hij heeft heus wel een punt: zie de miljardenfraude door Somaliërs die influencer Nick Shirley vastlegde in Minnesota. Trump voelt zich als een vis in het water van de huidige tijdgeest. “… Borgianen zijn organismen die zich bijzonder goed aanpassen aan woelige tijden, waarin een politiek systeem wordt geconfronteerd met zijn eindigheid en waarin alleen snelheid en kracht antwoorden bieden op zowel onzekerheid als gevaar…”. Politiek is jacht maken op een draak in de mist, aldus de chinezen. Een sprong in het duister. “… Alleen het resultaat telt. Of zoals Javier Milei het treffend uitdrukt: ‘Wat is het verschil tussen een gek en een genie? Succes!’…”. De borgianen van vandaag herkennen elkaar meteen. Want ze vertonen ‘uitheemse’ trekken. Eigenlijk is het in de geschiedenis een anomalie te denken dat een stelsel van regels het bloedige streven naar macht kan intomen. Zo is het nooit gegaan. We keren terug naar de ‘normaliteit’. Er is geen speelveld, er zijn geen spelregels, maar een spel is er wel. De meerderheid van de bevolking ziet regels inmiddels niet meer als een garantie voor vrijheid, maar als een complot van de elites om de ‘gewone man’ te onderdrukken. De bureaucratie is dan ook ‘verstikkend’ geworden. Aan niemand heeft men zo de schurft als aan advocaten: “… Ze lossen geen problemen op, ze veroorzaken ze alleen. En altijd hebben ze wel een voorwendsel achter de hand om dingen nog wat extra in het honderd te sturen…”. Ze bedonderen je waar je bijstaat en houden zich alleen met hun eigen belangen bezig. “… Als er bij een opstand één figuur onuitstaanbaar is, dan is het wel die vent die zich weigert aan te sluiten bij de massa, die vermanend met zijn vinger zwaait, bezwaren formuleert, vraagt om naleving van procedures. En nog erger is het als hij dat doet om een vijand van het volk te verdedigen…”.
Woke-moe
Het inaugurele diner van de Obama Foundation in het Witte Huis, waar Da Empoli bij mag aanschuiven, maakt pijnlijk duidelijk wat er misgaat bij de ‘havermelkelite’. De eerste voordrachten slaan hem lichtjes uit het lood. De voormalige chef-kok bezingt de lof van de biologische moestuin van Michelle en ene Michael Hebb blijkt een pionier inzake het weloverwogen nuttigen van chocola op de werkplek, waarna hij een organisatie oprichtte met de naam ‘Death over Dinner’. Of dat de wereldproblemen gaat oplossen? Dan neemt een jonge gespreksleider het woord. Heather. Tot afgrijzen van de gasten blijkt het niet de bedoeling dat de gasten tijdens het diner spontaan met elkaar in gesprek gaan, maar dat de conversatie gestuurd gaat worden, aan de hand van vijf vragen: “… Waarom heet ik zoals ik heet? Wie zijn de mijnen? Wie heeft de meeste invloed op mij gehad? Wie zou ik willen zijn? In welke mate voel ik dat ik deel uitmaak van mijn gemeenschap?...”. Oftewel: nóg meer ‘me, myself and I’. Dat heet dan ‘diepgang’. “… Om het ijs te breken vertelt Heather ons in een paar woorden en met veel brio over het parcours dat zijzelf heeft afgelegd als transgender van gemengd ras die werd geadopteerd dooreen gezin in Chicago. Naarmate haar relaas vorderde, besef ik dat het een hele kluif wordt om dat te overtreffen…”. In een hotelbar vertelt een oude veiligheidsagent die geen tel zou aarzelen een kogel op te vangen dat hij het had gewaagd op de vraag ‘Wie zou je willen zijn?’ te antwoorden met ‘Mijzelf’. De gotspe: “… Uiteraard dook toen iedereen boven op hem en werd hij voor van alles en nog wat uitgemaakt. De gespreksleider zelf had zich niet kunnen inhouden en hem egocentrisme verweten…”. Als je het hebt over 'intolerantie'. Dáárom verlaten ‘gewone’ mensen zulke bijeenkomsten als trumpist. De meditatiesessies om zeven uur 's ochtends brengt ze ook vast niet op andere gedachten. Noch het interview met prins Harry over jongeren als aanjagers van sociale transformatie - godbetert. Noch een populaire dichteres over haar inspiratiebronnen. Zelfs niet het besloten optreden van Gloria Estefan en rapper Common. Het zijn en blijven onderonsjes in een ideologische bubbel van dogmatische mensen die geen idee hebben wat er leeft in de buitenwereld. In mijn ogen vooral omdat ze ten ene male verstoken zijn van het talent hun oor te luisteren te leggen bij andersdenkenden. “… In de loop van haar presidentiële campagne van 2020 heeft Kamala Harris nog overwogen de grenspolitie af te schaffen en bepleitte ze overheidssteun voor geslachtsverandering bij gevangenen en illegale immigranten…”. En dat in een samenleving met zoveel armoedzaaiers. Een van de reclamespotjes van Trump speelde dan ook vilein in op non-binaire voornaamwoorden: “… Kamela is for they/them, President Trump is for you…”.
Manipulatie
Da Empoli: “… Bezien vanuit de borgianen is het wokisme een godsgeschenk, de ideale brandstof om hun chaosmachine te laten draaien…”. Alles wat bijdraagt aan verhitting van de samenleving is koren op hun molen. De baas van een onalledaags communicatiebureau vertelt hem hoe hij coca-cola zou verkopen in een bioscoop. Niet door meer verkooppunten te adviseren. Niet door een silhouet van een seksbom die cola drinkt bij de kassa te zetten. Dat houdt alleen maar een hele economie van parasieten draaiende: copy-writers, fotografen, regisseurs, art-directors. Hij zou de temperatuur in de filmzaal laten oplopen. Zodat de kijker dorst krijgt. Simpel toch? Sociale media hebben het aankaarten van gevoelige thema’s industriële dimensies gegeven. De meest extreme standpunten worden tot in het oneindige opgeklopt. Spindoctors en influencers halen alles uit de kast om de sfeer steeds heter te stoken. De ingenieurs van Silicon Valley hebben zich omgevormd tot programmeurs van menselijk gedrag.
De dagen van het establishment zijn voorbij
Da Empoli is bij een lunchmeeting van Justin Trudeau met de founding fathers van de artificiële intelligentie: Nobelprijswinnaar Geoffrey Hinton, die bij Google vertrok om zich vrijer te kunnen uitspreken over de risico’s van AI, Yoshua Bengio die aanbiedingen ter waarde van miljoenen van reuzen in de sector afsloeg om onafhankelijk te kunnen blijven en collega Yann Le Cun, die het AI-lab van Meta leidt. “… Enig minpuntje: ze zijn het bijna nergens over eens…”. Wanneer de grootste specialisten op een vakgebied zulke uiteenlopende meningen huldigen en zulke tegenstrijdige voorspellingen doen – tot de vernietiging van de menselijke soort aan toe – zegt dat wel wat (zie het Telegraafartikel van 13.12.25 over Europol die waarschuwt voor robots die dood en verderf zaaien). De spelregels voor een revolutie zijn veranderd. Er zijn geen stormtroepen meer nodig. Volgens Da Empoli schaart Elon Musk zich alleen maar achter Jair Bolsonaro, Milei, Bukele, Trump en het extreemrechtse AfD omdat de nieuwe techmeesters zich willen ontdoen van de oude politieke elites. Ze willen af van degenen die hen beletten hun dromen na te jagen. Ze willen de werkelijkheid naar hun hand zetten. De dagen van het establishment zijn voorbij: “… Dankzij internet en sociale media zijn het onvermogen en de hypocrisie van de oude elites trouwens voor iedereen zichtbaar…”. Het World Economic Forum met zijn Davos-politiek kan wel inpakken, volgens Da Empoli: “… Jarenlang hebben techmagnaten zich diplomatiek moeten opstellen, zich eerder als vossen dan als leeuwen moeten gedragen, ook al brulde in hen het verlangen om te tonen dat ze superieur zijn aan de opperhoofden van de oude politieke stammen…”. Die tijd is voorbij. De techmeesters hebben hun maskers laten vallen.
Softwareoorlog
Eric Schmidt, directeur van Google, had Barack Obama door zijn hulp bij diens herverkiezing (‘Project Narwhal’) in zijn zak. Daarom zijn er ook geen regels opgelegd aan de platforms waarnaar het politieke leven is verschoven. De techkardinalen herschrijven onmiskenbaar de regels terwijl de zittende elite nog niet lijkt te begrijpen dat er een revolutie gaande is. AI dijt vandaag zonder enig toezicht uit. Particuliere zakenmensen beginnen van lieverlede de status van natiestaten te bekleden. “… Al dertig jaar, vanaf halverwege de jaren negentig tot vandaag, gaan de Amerikaanse Democraten door de knieën voor de techondernemers die daardoor van vriendelijke nerds met een zekere vorm van asperger die een toekomst van universele broederschap beloofden, hebben kunnen veranderen in ijzingwekkende molochs – nog altijd met asperger – die verwikkeld zijn in een genadeloze oorlog om planetaire en intergalactische suprematie…”. We hebben te maken met digitale kolonisatie. De autocraten in de wereld vertrouwen hele onderdelen van hun regering toe aan de toverij van ongeleide projectielen uit de Valley: “… Onder hun leiding verandert de wereld in een lappendeken van gebieden die zonder de geringste veiligheidsmechanismen afstormen op een posthumane toekomst…”. Wie een beetje de geschiedenis kent, weet dat je nooit mag hopen dat een superieure macht netjes binnen de lijntjes kleurt.
Een digitale god
Aan de horizon tekent zich al de volgende generatie software af die in staat is autonoom taken samen te voegen: “… Niemand, zelfs de bedenkers niet, weet hoe AI precies beslissingen neemt…”. In feite wordt de toekomst daardoor totaal onvoorspelbaar. Alles staat onder toezicht van een handjevol ondernemers en wetenschappers die de tijger berijden in de hoop straks niet verscheurd te worden. “… In de eenentwintigste eeuw wordt de beslissende scheidslijn die tussen mens en machine…”. Artificiële intelligentie zal niet alleen de menselijke intelligentie versterken, maar ook onze domheid naar een nóg hoger plan tillen. De macht van AI is volstrekt niet democratisch en ook niet transparant. Mensen zijn overgeleverd aan de maniakale verlangens van de tech tycoons die hen via hun zielloze algoritmes willen veranderen in machines. Een nieuwe wereld dient zich aan die nog het meest doet denken aan “Het proces” van Kafka, waarin niemand begrijpt wat er gebeurt, en “Het kasteel”, waar het machtsbolwerk dat de zeggenschap heeft over de hoofdpersoon op geen enkele manier ook maar de geringste uitleg wenst te verschaffen (ik heb er zelf al mee te maken: mijn blog over “Het ultieme geheim” van Dan Brown is vanwege ‘gevoelige informatie’ geblokt en ik kan mij tot niemand wenden om dat ongedaan te maken). Men is een digitale god aan het scheppen. Hoe dat uitpakt: de tijd zal het leren…
Uitgave: Atlas Contact – 2025, vertaling Hans E. van Riemsdijk, ISBN 978 902 547 774 5, 160 blz., € 18,99
Rechtstreeks bestellen bij bol: klik hier
Geen opmerkingen :
Een reactie posten